INGEZONDEN
My Ryan White story
Een lezer van ons artikel over hiv en aids voelde zich zo geraakt door het verhaal dat hij besloot om anderen te vertellen over Ryan White, wiens strijd tegen stigma en discriminatie rondom hiv een bron van inspiratie blijft.
Foto: Didier Savelkoul
Redactie:
Ryan White, een Amerikaanse tiener die in de jaren ’80 hiv kreeg door een bloedtransfusie, hielp het stigma rond aids te doorbreken. Zijn verhaal kreeg wereldwijde aandacht en wakkerde in Nederland empathie en bewustzijn aan over hiv/aids, vooral binnen de lhbtiq+ gemeenschap, die destijds zwaar getroffen werd door de epidemie. Zijn strijd tegen discriminatie en onwetendheid inspireerde Nederlandse activisten en organisaties om zich sterker in te zetten voor gelijke rechten en betere gezondheidszorg. Hierdoor groeide de solidariteit en zichtbaarheid van de lhbtiq+ beweging in Nederland.
Disclaimer:
De inhoud en beweringen in dit ingezonden artikel zijn uitsluitend de verantwoordelijkheid van de auteur. Queer Nederland onderschrijft niet noodzakelijkerwijs de meningen, feiten of conclusies die in het artikel worden gepresenteerd. Wij zijn niet verantwoordelijk voor eventuele onjuistheden of gevolgen voortvloeiend uit de inhoud van dit artikel. De tekst is enkel aangepast op interpunctie en taalfouten.
Door Didier Savelkoul
Didier Savelkoul (1995, Heerlen) verbindt zijn eigen ervaringen met die van Ryan White (1971-1990) in dit artikel. Hij beschrijft hoe de boodschap van Ryan, vooral zichtbaar in een videoclip van Michael Jacksons “Gone Too Soon”, hem hielp om zijn eigen homoseksualiteit te accepteren en openlijk te omarmen. Savelkoul eert Ryan White door aan het einde van het artikel een cover van Michael Jacksons nummer uit te voeren, waarbij hij zichzelf begeleidt (piano).
PROFIEL: Ryan White (1971-1990)
Introductie
Dit artikel schrijf ik vanuit een diepgevoelde roeping. Het delen van verhalen over emancipatie is niet alleen boeiend, maar ook leerzaam. Ik ben ervan overtuigd dat we als maatschappij kunnen leren door ons te verdiepen in de levens van mensen uit minderheidsgroepen.
Met dank aan Queer Nederland belicht ik in dit artikel het relatief onbekende verhaal van de Amerikaanse activist Ryan White. Als bestuurslid van de belangenorganisatie Queer Parkstad voelt het als mijn verantwoordelijkheid om dit soort onderbelichte verhalen te delen omdat de bescherming van minderheidsgroepen nog steeds noodzakelijk is. Dit artikel gaat over het te korte maar betekenisvolle leven van Ryan White met als belangrijkste thema’s: geschiedenis (de jaren 80/90), gezondheid (de ziekte AIDS), en gelijkheid. Ook de betrokkenheid van artiesten als Michael Jackson en Elton John komt aan bod.
In deze longread ontdek je wie Ryan White was en waarmee hij werd geconfronteerd, en wat hij voor mijn persoonlijke leven heeft betekend. Aan het einde van dit artikel verwijs ik naar een cover van een Michael Jackson-nummer (piano/zang) waarmee ik Ryan White wil eren.
The Ryan White story
Dit verhaal speelt zich af in een andere tijd en op een ander continent: het jaar 1984 in de Verenigde Staten. Ryan White was een 13-jarige jongen die opgroeide in Kokomo, Indiana, een stad 100 kilometer ten zuidoosten van Chicago. Samen met zijn jongere zusje groeide hij op in een liefdevol gezin, beschermd door hun ouders.
Gelukkig leven we tegenwoordig in een tijd en op een plek waar veel dingen als normaal worden beschouwd en geaccepteerd. Maar 40 jaar geleden was die vrijheid anders; de wereld was een stuk minder inclusief. Minderheidsgroepen werden anders behandeld, en er heerste een sociaal klimaat van veroordelingen gebaseerd op een gebrek aan kennis. Er was vaak onbegrip voor mensen die anders waren, bijvoorbeeld door een ernstige ziekte. Ryan White kreeg op jonge leeftijd te maken met de harde gevolgen van zowel een vreselijke ziekte als de maatschappelijke stigma’s die daarmee gepaard gingen.
In 1984, toen Ryan 13 jaar oud was, kreeg hij namelijk de diagnose AIDS. Na een onschuldige medische ingreep raakte hij in het ziekenhuis geïnfecteerd met HIV door een besmet bloedproduct. Zoals velen in die tijd, leed hij vervolgens onder de slopende gevolgen van de ziekte AIDS.
Ryans moedige strijd
Ondanks zijn verslechterende gezondheid en sombere vooruitzichten wilde de jonge Ryan blijven leren en naar school gaan. Helaas besloot de schooldirecteur destijds om, op basis van een gebrek aan kennis over de ‘apen-ziekte’—zoals AIDS in die tijd vaak werd genoemd—de meerderheid te “beschermen” door Ryan de toegang tot onderwijs te ontzeggen. Op zijn kluisje werd het woord ‘fag’ gekalkt en Ryan mocht het pand niet meer betreden.
Ryan, ernstig ziek en buitengesloten op school, werd ook geweerd door de sportvereniging en zelfs door de kerkgemeenschap, waardoor hij uiteindelijk thuis kwam te zitten. Maar ook daar was hij niet veilig. Vandalisme, geweld en bedreigingen van mensen die hem verketterden, maakten zijn leven, en dat van zijn naasten vreselijk lastig. Zo werden de banden van zijn moeder haar auto stukgesneden, en schoot iemand een kogel door het raam van het gezinshuis.
Toch zocht hij de media op
Hoe ziek hij ook was, Ryan trad naar buiten en nam deel aan Amerikaanse talkshows om over zijn situatie te vertellen. Hij stond zelfs voor het schoolgebouw waar hij niet naar binnen mocht en sprak daar met journalisten. Op een vriendelijke, respectvolle en onschuldige manier ging hij de strijd aan die zijn lot hem had opgelegd.
Op een manier die zijn leeftijd – in alle opzichte – ver vooruit was, stelde hij zichzelf en zijn situatie aan iedereen voor. Hij wilde de grote meerderheid, de boze volwassen-wereld die hem verketterde, duidelijk maken dat er geen reden was om boos of bang te zijn. Hij was alleen maar anders door een ziekte waar hij niets aan kon doen.
Via de media—er waren toen nog geen sociale media—sprak hij de nationale bevolking toe. Voor het eerst kreeg de ziekte AIDS een gezicht; een gezicht dat destijds niet bij het heersende stereotype paste. Ryan was geen ‘vieze homoseksueel’ die door een losbandig nacht- en seksleven de apenziekte had veroorzaakt. Ryan White maakte voor het eerst duidelijk dat AIDS geen daders kende, maar slachtoffers.
“Ik ben anders”
Toen ik twaalf jaar oud was in 2012, wist ik al ruim zeven jaar dat ik anders was. Ik groeide op in een hecht gezin in Zuid-Limburg, omringd door de liefde en bescherming van mijn ouders. Samen met mijn zus hadden we het goed in een klein dorp waar iedereen elkaar kende. Maar er was iets dat me dag en nacht bezighield en mij angst inboezemde. In tegenstelling tot mijn ouders, zus, en vriendjes en vriendinnetjes op school, viel ik niet op het andere geslacht.
Al op jonge leeftijd drong het tot me door: ik ben anders, omdat ik niet zoals hen ben. Ik wist al jong dat ik op hetzelfde geslacht val. Om me heen leek niemand dit ook zo te voelen. Daarom besloot ik mijn seksualiteit in het geheim met mee te dragen. Pas laat in mijn middelbare schoolperiode, rond mijn zestiende, durfde ik het eindelijk ‘toe te geven’. Het voelde lange tijd als iets verkeerds en beschamends om niet zoals de anderen te zijn, maar een homo.
Gone Too Soon
Tijdens een korte periode in mijn leven die we de ‘in de kast-periode’ noemen, stuitte ik op een relatief onbekende videoclip van The King of Pop: Michael Jackson. Ik was destijds—en nog steeds—een grote fan van de artiest. Niet alleen vanwege zijn muziek, korte films en albums, maar ook omdat hij raciale en genderhokjes doorbrak; ik was gefascineerd door het fenomeen dat hij was.
Aan het begin van de videoclip van “Gone Too Soon” (1993) is een interviewfragment te zien waarin Ryan White spreekt. Zijn boodschap bleef me bij en achtervolgde me, maar het duurde vier jaar voordat ik de volledige betekenis ervan begreep. Dat begrip gaf me uiteindelijk de moed om eerlijk te durven zijn over wie ik was.
“Waarom hebben wij huisdieren?”
In de clip sprak de gekwelde maar moedige Ryan over iets dat hij niet begreep: “Hoe kan een mens een huisdier wel accepteren, maar een ander mens niet?” Hij ging verder:
Hoe kan het dat we een ander soort, zoals een hond of kat, wel accepteren, maar een ander mens niet? Een dier accepteren we; we richten onze woningen erop in, zorgen ervoor, en koesteren het. We hebben het lief en accepteren het bestaan van een ander soort. Vervolgens sprak Ryan niet alleen over zijn eigen situatie, maar ook over de posities van alle andere gemarginaliseerde groepen.
Waarom accepteren we een ander soort wel, maar een ander mens niet, omdat die anders is door bijvoorbeeld een ziekte of omdat die persoon een ander geslacht heeft? We accepteren onze huisdieren, maar niet een ander mens die verliefd wordt op iemand van hetzelfde geslacht of anders denkt.
Toen deze duidelijke boodschap tot me doordrong – dat als mensen een hond kunnen accepteren, ze mij ook zouden moeten kunnen accepteren—besloot ik op mijn zestiende openlijk voor mijn homoseksualiteit uit te komen. Deze visie, die Ryan White me bijbracht tijdens een ingewikkelde en eenzame periode in mijn leven, gaf me de moed om deze stap te zetten. Hoewel ik me al lange tijd op een negatieve manier bewust was van het feit dat ik anders was dan de meeste anderen, gaf dit me de kracht om toch mezelf te zijn.
I’m Still standing
Het homo-icoon dat het langst leeft, is voor mij zonder twijfel Sir Elton John. Niet alleen maakte deze legende het cool om piano te spelen en te zingen—iets waar ik van hou—maar hij trotseerde ook de tijd waarin de AIDS-pandemie op zijn hoogtepunt was. Zonder Ryan White zou deze legende echter een heel ander pad hebben bewandeld, en zoals hij in zijn memoires (2019) schrijft, had het dan net zo slecht met hem kunnen aflopen als met – de andere bekende artiest – Freddie Mercury.
Ryan White’s waardige en moedige houding in zijn vreselijke situatie inspireerde Elton John om een einde te maken aan zijn destructieve leven vol drugs. Geen zelfmedelijden meer, maar aan de slag! Dankzij die keuze is dit icoon nog altijd onder ons, na een leven te hebben geleid dat hem anders had kunnen slopen.
Een leven, zo kort.
Tot slot verwijs ik graag naar mijn cover van het nummer “Gone Too Soon” van Michael Jackson (Didier Savelkoul: piano en zang). Elton John schreef in een open brief, 20 jaar na het overlijden van deze jonge held, dat Ryan vandaag de dag trots zou zijn. Miljoenen jonge mensen die HIV-besmet raken, kunnen nu een lang, gelukkig en productief leven leiden. Deze uitvoering dient als aanvulling op dit artikel, en hiermee hoop ik een passend eerbetoon te brengen aan Ryan White. Moge zijn leven anderen blijven inspireren, net zoals het mij op jonge leeftijd deed, om een open geest te hebben ten aanzien van onze medemensen.
Didier Savelkoul
Speciaal woord van dank:
Extra links:
Memoires Elton John:
https://www.bol.com/nl/nl/p/ik/9200000117533979/?Referrer=ADVNLYAH002008-7P2UIGPQBGVIW-78340411661592&msclkid=1bd2ebf46b5f1a4cacae8d4c96d27a7b
Open brief Elton John:
https://lettersofnote.com/2022/12/06/i-miss-you-so-very-much-ryan/
Blijf op de hoogte van de nieuwste artikelen en meld je aan voor de nieuwsbrief.