Toen Jip begon te praten (zo’n 2½ jaar geleden), heb ik ervoor gekozen dat ik diens ‘papa’ ben. Of pappa. Of pap. Of pa. Of papaatje. Iets met een ‘p’ in ieder geval. Ik kon geen genderneutrale aanspreekvorm bedenken die ik elke dag een miljoen keer wilde horen. Sommige nonbinaire ouders gebruiken hun voornaam of een daarvan afgeleide koosnaam maar dan zou ik elke keer dat mijn kind me roept, het idee hebben dat ik in de supermarkt een kennis tegengekomen ben. Andere ouders die geen mama dan wel papa willen zijn, bedenken een woord dat qua structuur op deze woorden lijkt (medeklinker plus klinker keer twee) maar dan met andere klanken: ‘dede’, ‘zaza’, ‘bibi’. Maar dat was niks voor mij. Gezien het feit dat ik meer kans loop om door binair denkende mensen op basis van mijn uiterlijk als papa dan als mama te worden gecategoriseerd, heb ik dat maar omarmd. En ik heb er geen spijt van.
Maar op officiële formulieren zijn er geen mama’s en geen papa’s. Kunt u even uw gegevens en die van de kleine invullen? Ik denk niet dat ik in de vier jaar dat ik onze gegevens even invul, ook maar één formulier ben tegengekomen dat rekening houdt met ouders die niet aan de meest traditionele verwachtingen beantwoorden. Altijd waren er maar twee opties: ‘moeder’ of ‘vader’. Ik ben Jips moeder niet, dus moest ik mijn gegevens noodgedwongen invullen onder ‘vader’. Maar dat stond me tegen.
Het woord ‘vader’ staat me tegen. ‘Papa’ is licht, vederlicht zelfs in de heldere, hoge stem van Jip. ‘Vader’ is zwaar en donker, loodzwaar door de vele associaties die het woord oproept. Geen van die associaties heeft iets met het ouderschap te maken zoals ik er invulling aan probeer te geven.
Een van die associaties is mijn eigen vader. Hij is geen slecht mens. Er zijn veel mensen die veel slechtere vaders hebben gehad. Hij heeft me nooit mishandeld en ik neem aan dat hij enige moeite heeft gedaan om een redelijke relatie in stand te houden. Maar het is ook niet zo dat ik me ooit heel erg gezien gevoeld heb door mijn vader. Mijn vader weet niet dat ik queer ben en zal het waarschijnlijk nooit weten. Ik denk dat hij veel te veel met zichzelf bezig is om daar ooit over na te hebben gedacht. ‘Als pa dat maar niet te weten komt’ is een zin die ik weleens van wijlen mijn moeder heb gehoord. Niet omdat mijn vader streng was en me ging straffen. Het was blijkbaar niet de bedoeling om hem kennis te laten maken met de realiteit.
Advertentie
‘Vader’ heeft iets verhevens. Natuurlijk is de relatie tussen ouder en kind nooit vrij van enige hiërarchie. De ouders zijn ouder (duh), ze hebben meer ervaring en ze hebben het ouderlijk gezag. Maar voor de rest kun je heel verschillende kanten op. Als ik het woord ‘vader’ hoor, spookt de term ‘gezinshoofd’ door mijn hoofd. Ben ik het gezinshoofd? Nou, niet in mijn beleving. In traditionele gezinnen is het de vader die deze taak op zich neemt. In ons gezin is dat iets wat Marijn (mijn partner) en ik gezamenlijk doen. Nog zo’n associatie: ‘God de Vader’. Ik heb weinig sympathie voor christelijke toestanden maar als je een beetje de cultuur en geschiedenis van Europa kent, kun je niet ontkennen dat het christendom daar enige rol in gespeeld heeft. En daar hoort dus ook God de Vader bij. Hoe verheven wil je het hebben?
Ik moet aan een Duitstalig liedje denken van de band Phrasenmäher met als titel ‘Vater’ (je kunt het op YouTube beluisteren). Het nummer is een – nou ja, dialoog tussen vader en zoon. De vader heeft allerlei ideeën wat hij met zijn zoon wil gaan doen (een bandje oprichten, naar het casino). Maar het is geen echte dialoog. Wanneer de vader aan eind van het tweede couplet vraagt ‘En wat vind jij ervan, mijn zoon?’, lijkt hij niet te luisteren naar het antwoord in het refrein: ‘Vater, Vater, ich will so nicht enden / Vater, Vater, bitte spiel allein’ (Vader, vader, zo wil ik niet eindigen / Vader, vader, speel alsjeblieft alleen). Vader blijft maar doordraven met zijn rare ideeën en roept aan het einde uit: ‘Was muss ich tun, damit’s dir reicht?’ (Wat moet ik doen om je tevreden te stellen?) De vader in dit liedje is een kansloos figuur die geen echte band met zijn kind lijkt te hebben. Ik kom hier een beeld van een vader tegen dat me aan mijn eigen vader doet denken: goedbedoelend, maar vrij onnozel en enigszins losgezongen van de realiteit. Zo’n sneue vader zou ik liever niet willen zijn. Ik wil trouwens niet beweren dat dit op alle vaders van toepassing is, maar er zal een reden zijn dat de schrijver van het nummer ervoor gekozen heeft om die vader zo neer te zetten. Je kunt ‘vader’ in het liedje niet zomaar in ‘moeder’ veranderen en het klopt nog steeds. Daar komen dan weer andere associaties (en wellicht clichés) bij kijken.
Advertentie
Heb ik dan helemaal geen positieve associaties met het woord ‘vader’? Nauwelijks. Misschien heeft dat ook te maken met het failliet van de mannelijkheid zoals ik dat in mijn eigen familie heb ervaren. Ze hebben allemaal zo’n hoge pet op van zichzelf, die mannen, maar eigenlijk hebben ze er weinig van gebakken. En ik moet toegeven – hoe gek het ook klinkt – dat mijn vader zelfs nog met kop en schouders boven alle andere mannen in mijn familie uitsteekt (ook al is dat een constatering zoals dat een zebra groter is dan een pissebed). De anderen zijn met de noorderzon vertrokken (mijn nichtje is zonder vader opgegroeid), hebben er een janboel van gemaakt (een vechtscheiding heeft een van mijn tantes jaren van haar leven gekost), blijken niet in staat om noodzakelijke dingen te doen (een andere tante heeft me nu al gevraagd om haar uitvaart te regelen omdat ze geen vertrouwen heeft dat haar partner dat voor elkaar krijgt). Of ze bestaan helemaal niet. De meerderheid van mijn tantes heeft het merendeel van de tijd geen zichtbare relatie met een man gehad. En laten we het maar niet over hún vaders hebben …
Dat zijn dus de associaties die in me opkomen, wanneer ik op een formulier in moet vullen dat ik Jips ‘vader’ ben. En ik word telkens ook boos op de mensen die die formulieren maken. Want niks zou makkelijker zijn dan een genderneutrale variant die niet van een traditionele gezinsopbouw uitgaat. Zet onder het kopje ‘Ouders en verzorgers’ vier keer drie stippellijnen (naam, telefoon, e-mailadres) – klaar. Je maakt mensen blij wier kind meer dan twee ouders of verzorgers heeft (denk: polyamoreuze relatie of samengesteld gezin). Je maakt mensen blij die ‘moeder’ noch ‘vader’ willen aanvinken (denk: nonbinaire ouders of trans ouders die in transitie zijn). En als je al moet weten wat de relatie van deze mensen met het kind is, dan zou ik een vierde stippellijn toevoegen en daarboven zetten: ‘Onder welke naam kent het kind deze persoon?’ Daar zou ik ontzettend blij mee zijn geweest. Dan zou ik voor de buitenwereld zijn geweest wat ik in mijn gezin elke dag met veel plezier ben: Jips papa, maar nooit diens vader.
Delen
Steun Queer Nederland
We zijn trots dat Queer Nederland onafhankelijk en community-driven is. Maar onafhankelijk publiceren kost tijd, energie en middelen. Om te blijven bestaan en te groeien hebben we jouw steun nodig. Wil je bijdragen aan een queer magazine dat ons allemaal een stem geeft? Overweeg dan een donatie via onze steunpagina. Elke bijdrage, groot of klein, maakt het verschil. Dankzij jouw steun kunnen wij blijven bouwen aan een platform waar queer verhalen de ruimte krijgen die ze verdienen.