Het bericht was opvallend, maar niet ongeloofwaardig. Twee regionale verenigingen — COC Midden-Gelderland en COC Midden-Nederland — zouden samengaan tot één nieuwe organisatie: COC Midden. De reden: jarenlange verwarring door vrijwel identieke namen, verkeerd bezorgde mails en telefoontjes. Inmiddels is duidelijk dat het om een 1 aprilgrap ging. Volgens de betrokken verenigingen was die grap bedoeld om aandacht te vragen voor een serieus onderwerp: de zorgvuldige omgang met (vertrouwelijke) informatie. De verwarring tussen beide organisaties zou soms leiden tot het delen van persoonlijke gegevens met de verkeerde partij, en juist dat wilden zij zichtbaar maken.
Dat is een legitiem punt. Maar het roept ook een andere vraag op: was dit daarvoor het juiste middel? De kracht van deze grap zat in haar geloofwaardigheid. Een fusie binnen het COC-netwerk is geen vreemde gedachte, en op meerdere plekken zijn in de afgelopen jaren organisaties samengevoegd. Dat maakte het bericht plausibel. Tegelijk was de gegeven reden — verwarring — opvallend licht voor zo’n ingrijpende stap. Dat spanningsveld maakte het bericht precies geloofwaardig genoeg om te kunnen kloppen, en precies dun genoeg om vragen op te roepen. Die combinatie is effectief voor een grap, maar ze werkt alleen omdat er vertrouwen bestaat dat een persbericht een serieuze mededeling is. En juist dat vertrouwen werd hier ingezet — en opgerekt.
Dat meerdere media het bericht zonder vragen hebben overgenomen, laat zien hoe kwetsbaar dat vertrouwen is. De reflex om te publiceren was sneller dan de neiging om te controleren. Een persbericht werd behandeld als nieuws, in plaats van als bron. Dat is geen nieuw probleem, maar het wordt hier wel zichtbaar in een vorm die moeilijk te negeren is. De keuze van Queer Nederland om eerst vragen te stellen en niet direct te publiceren, wijkt in dat opzicht af, maar zou eigenlijk de norm moeten zijn. Juist bij berichten die organisatorische veranderingen aankondigen, en dus gevolgen kunnen hebben voor vrijwilligers, bezoekers en partners, ligt zorgvuldigheid voor de hand.
Advertentie
Waar het schuurt
Tegelijk ligt de verantwoordelijkheid niet alleen bij de media. Ook COC Midden-Gelderland en COC Midden-Nederland hebben hier een keuze gemaakt. De grap was zorgvuldig opgebouwd: de toon was licht, maar niet overdreven, en de inhoud was plausibel genoeg om serieus genomen te worden. Juist dat maakt de grap dubbelzinnig. Ze leunt op vertrouwen dat normaal gesproken bestaat tussen organisaties en media, terwijl een persbericht geacht wordt een serieuze mededeling te zijn en geen puzzel die eerst ontcijferd moet worden. Door die vorm te gebruiken voor een grap, verschuift de betekenis van zo’n bericht en wordt het minder vanzelfsprekend dat wat wordt gecommuniceerd ook bedoeld is zoals het er staat.
De rechtvaardiging van de grap — aandacht vragen voor zorgvuldige omgang met informatie — klinkt op zichzelf overtuigend, zeker in een netwerk waar vrijwilligers werken met persoonlijke verhalen en soms gevoelige gegevens. Maar de manier waarop die boodschap is verpakt, schuurt. De gekozen vorm maakt gebruik van hetzelfde mechanisme waartegen gewaarschuwd wordt: het zonder verificatie aannemen en doorgeven van informatie. De grap laat zien dat dat gebeurt, maar doet dat door het zelf in gang te zetten. Dat roept de vraag op of hiermee het bewustzijn wordt vergroot, of juist het vertrouwen wordt ondermijnd dat nodig is om zorgvuldig met informatie om te gaan.
Voor organisaties met een maatschappelijke functie is dat geen kleine afweging. Mensen delen persoonlijke informatie, zoeken ondersteuning en gaan ervan uit dat communicatie helder en betrouwbaar is. Een persbericht is in dat kader geen neutraal middel, maar een instrument dat juist bedoeld is om duidelijkheid te scheppen. Door die vorm te gebruiken voor een grap die nauwelijks van echt te onderscheiden is, wordt die duidelijkheid tijdelijk opgeheven. Dat kan effectief zijn als statement, maar het heeft ook een prijs.
Wat blijft hangen, is dan ook niet alleen de grap zelf, maar wat die zichtbaar maakt. Niet alleen dat media soms te snel publiceren, maar ook dat organisaties die afhankelijk zijn van vertrouwen zorgvuldig moeten omgaan met hoe zij communiceren. Want uiteindelijk draait het niet om deze ene actie, maar om de vraag wat er gebeurt wanneer het onderscheid tussen serieus en speels vervaagt op plekken waar mensen juist op duidelijkheid rekenen. En dat is geen grap.
Delen
Steun Queer Nederland
We zijn trots dat Queer Nederland onafhankelijk en community-driven is. Maar onafhankelijk publiceren kost tijd, energie en middelen. Om te blijven bestaan en te groeien hebben we jouw steun nodig. Wil je bijdragen aan een queer magazine dat ons allemaal een stem geeft? Overweeg dan een donatie via onze steunpagina. Elke bijdrage, groot of klein, maakt het verschil. Dankzij jouw steun kunnen wij blijven bouwen aan een platform waar queer verhalen de ruimte krijgen die ze verdienen.