Weet je wat fijn is wanneer je als queere persoon in Duitsland woont? Dat je je geen illusies maakt. Gidsland – ammehoela, nooit geweest, nooit gewild. In delen van Nederland, met name rond de grote steden, en misschien in een aantal andere Europese landen zou je soms het idee kunnen krijgen dat je in de toekomst leeft. Buiten Berlijn (en misschien Keulen) is de kans vrij klein dat dat idee bij iemand in Duitsland zou postvatten.
De Duitse cultuur is introvert en conservatief, om niet te zeggen ‘verklemmt’ (preuts en bekrompen). In het Duitsland van de jaren 90 waar ik een deel van mijn jeugd heb doorgebracht, was queere cultuur vooral dit: onzichtbaar. Als er iemand op tv was die openlijk homoseksueel was, dan was het wel een grappenmaker. Homo’s waren er om te lachen. Trans mensen waren er nauwelijks, wel ‘transvestieten’ in gekke uitdossingen die zo mogelijk nog lachwekkender waren. Behalve feitelijke queerhaat was er een allesomvattend queerongemak (niet dat iemand zou hebben geweten wat ‘queer’ is, maar van al die ‘Schwuchteln und Transen’ kon je maar beter afstand houden). 30 jaar later is hier in mijn optiek te weinig aan veranderd. Neem mijn Duitse schoonouders die geen idee hebben dat ik queer ben. Ze zouden zich geen houding weten te geven bij dit onderwerp. Het is in veel kringen nog steeds onbespreekbaar.
Queer zijn in Duitsland: het is geen pretje, maar je gaat er niet dood aan. Dacht ik altijd.
De aanslag op de Pride in Berlijn (die daar Christopher Street Day – of CSD – heet) heeft mij niet alleen gechoqueerd, maar ook wakker geschud. Want dat zinnetje klopt niet. Klopte al niet voordat een geradicaliseerde islamist doelbewust queere mensen raakte die net voor hun rechten en zichtbaarheid aan het demonstreren waren. Klopte nooit. Want je kunt wél dood gaan in Duitsland omdat je queer bent, ook als je niet door een busje geraakt wordt. In de nasleep van de aanslag werd de typisch Duitse – en potentieel dodelijke – mixtuur van ongemak, onverschilligheid en hypocrisie zichtbaar.
Advertentie
Toen dat busje tot stilstand en de slachtoffers in de ziekenhuizen terecht waren gekomen, kwam de Duitse versie op gang van wat in de VS meestal ‘thoughts en prayers’ genoemd wordt. Politici lieten van zich horen, betreurden de slachtoffers, harten werden onder riemen gestoken, plichtplegingen zonder diepere betekenis. Duitsland heeft op dit moment een regering die geleid wordt door de CDU, een rechtse partij. En rechts heeft niets op met diversiteit. De CDU is nog steeds een clubje van oude witte mannen die willen dat alles blijft zoals het nooit was. (Als er per ongeluk eens een homo tussenzit, is dat er vaak een die van zichzelf zegt dat hij niet queer is. Dat is prima want dan weet je meteen met wie je van doen hebt.) Dat waren de mensen die schijnbaar diep rouwden om slachtoffers gevallen onder de regenboogvlag die menig rechtse politicus nooit bij zijn gemeentehuis zou willen zien wapperen, laat staan bij de Bondsdag.
Na de ‘thoughts en prayers’ werd het debat de enige kant op gestuurd die rechtse politici kennen: strengere wetten, meer surveillance, harder straffen. (De verdachte van de aanslag werd al uitgebreid gesurveilleerd. Toen dat afgeschaald werd, kwam dat vanwege personeelsgebrek.) Het kwam deze politici niet slecht uit dat de aanslag gepleegd was door een radicale moslim. De focus werd daarom snel op queerhaat vanuit de islam gelegd. Dat is een belangrijk onderwerp – helemaal mee eens. Maar de focus op de islam had ook het ‘voordeel’ dat het de queerhaat vanuit het witte, autochtone, rechtse, zogenaamd christelijke deel van de bevolking aan het zicht onttrok. Ik ben als queere persoon nog nooit door een moslim onheus bejegend (dat zijn trouwens maar een kleine tien procent van de Duitse bevolking). De smalende opmerkingen, rare grappen en schuine blikken die ik van blijkbaar autochtone, vaag christelijke mensen – voornamelijk mannen – heb gekregen, zijn niet op twee handen te tellen. Wie queerhaat aan een groep mensen toeschrijft die volgens sommige rechts politici sowieso niet in Duitsland thuishoren, blijft zelf buiten schot. Handig is dat.
Advertentie
Maar van een grapje gaat toch niemand dood? Nee, maar queere mensen sterven gemiddeld twee keer zo vaak door suïcide als mensen uit andere bevolkingsgroepen. Sommige queere groepen (bijv. trans mensen) lopen nog meer risico om in een situatie te belanden waarin ze zichzelf doden. Daar is niet één grapje debet aan. Maar het feit dat dat soort grapjes blijven worden gemaakt, schetst een beeld van een cultuur. Een cultuur waarin ik er in veel gevallen voor kies om me niet kenbaar te maken als queer. Want ja, van een grapje gaat niemand dood, maar al die grapjes blijven je bij. Ze galmen na in je hoofd als degene die de grap maakte, hem allang weer is vergeten. Ik heb tot nu toe het geluk gehad dat het bij grappen gebleven is – maar voor een deel zal dat te danken zijn aan mijn (laffe) onzichtbaarheid.
En waar ga je heen wanneer het lijkt alsof iedereen je uitlacht (of erger)? Niet naar de ‘Beratungsstelle’ (adviespunt) in je stad want dat is wegbezuinigd door dezelfde politici die nu krokodillentranen plengen om de slachtoffers van de aanslag. Met wie ga je bellen of chatten als je ’s nachts wakker ligt omdat je familie je afwijst om wie je bent? Niet met de hulplijn want die is alleen maar overdag te bereiken. Rechtse politici vonden dat zo’n hulplijn geen betaalde medewerkers nodig heeft maar prima door vrijwilligers kan worden gerund. Als alle hulplijnen wegvallen, ben je gauw ten einde raad. Sommigen maken een einde aan hun leven omdat ze alleen komen te staan in een cultuur waar met een schuin oog naar queere mensen wordt gekeken, in een land waar politici ervoor kiezen om de plekken waar queere mensen bij elkaar komen en ondersteuning krijgen, financieel uit te hongeren. Anderen – de meesten, gelukkig – blijven in leven, maar voelen het gemis van een queere scene in hun dorp of stad.
Dat is geen toeval. Dat zijn keuzes, gemaakt door mensen die nu zeggen wat van ze wordt verwacht, maar misschien stiekem blij zijn als het debat na de aanslag weer gaat liggen. Want dan kunnen ze in de luwte rustig doorgaan met plannen die diversiteit naar de achtergrond duwen en zoveel mogelijk drempels opwerpen voor een zichtbare queere cultuur.
Daar ligt de hypocrisie die meer slachtoffers maakt dan een busje bestuurd door een islamist.
Delen
Steun Queer Nederland
We zijn trots dat Queer Nederland onafhankelijk en community-driven is. Maar onafhankelijk publiceren kost tijd, energie en middelen. Om te blijven bestaan en te groeien hebben we jouw steun nodig. Wil je bijdragen aan een queer magazine dat ons allemaal een stem geeft? Overweeg dan een donatie via onze steunpagina. Elke bijdrage, groot of klein, maakt het verschil. Dankzij jouw steun kunnen wij blijven bouwen aan een platform waar queer verhalen de ruimte krijgen die ze verdienen.