Seksueel geweld binnen de LHBTI+-gemeenschap. Deel 2 – Waarom is de queer gemeenschap extra kwetsbaar?

Datingapps zoals Grindr, Romeo, HER, Tinder en Bumble hebben de manier waarop mensen elkaar ontmoeten ingrijpend veranderd. Voor veel queer personen bieden deze platforms mogelijkheden die in hun directe omgeving niet altijd beschikbaar zijn, bijvoorbeeld wanneer zij in een kleine gemeente wonen, nog niet uit de kast zijn of contact zoeken met mensen die hun identiteit begrijpen. Tegelijkertijd kunnen apps nieuwe risico’s met zich meebrengen. Gebruikers kunnen onder druk worden gezet om seksuele foto’s te sturen, worden gechanteerd met eerder gedeelde beelden of terechtkomen in situaties waarin gemaakte afspraken niet worden gerespecteerd. Soms blijkt bij aankomst dat er meer mensen aanwezig zijn dan afgesproken, of wordt iemand op een privéadres onder druk gezet of bedreigd. Vooral jongeren en mensen die nog weinig ervaring hebben met daten of pas net uit de kast zijn, kunnen moeite hebben om manipulatief gedrag tijdig te herkennen.

Ook binnen situaties waarin drugs worden gebruikt, is toestemming een centraal aandachtspunt. Binnen delen van de homogemeenschap wordt gesproken over chemsex: seks waarbij bewust drugs worden gebruikt om de ervaring te versterken of te verlengen. Vrijwillige chemsex, waarbij alle betrokkenen vooraf duidelijke afspraken maken en die afspraken kunnen blijven herzien, is niet hetzelfde als seksueel geweld. De situatie verandert wanneer iemand door middelengebruik niet langer in staat is vrijwillig toestemming te geven, wanneer drugs zonder medeweten worden toegediend of wanneer iemand onder druk wordt gezet om middelen te gebruiken. Omdat drugs het geheugen, het beoordelingsvermogen en het vermogen om grenzen aan te geven kunnen beïnvloeden, zijn dergelijke situaties vaak moeilijk te reconstrueren. Slachtoffers twijfelen achteraf regelmatig aan hun eigen herinneringen en vragen zich af of zij wel recht hebben op hulp, terwijl juist die onzekerheid een gevolg kan zijn van wat hun is aangedaan.

Veel queer slachtoffers vertellen hun verhaal uiteindelijk niet. Sommigen zijn bang dat familie, collega’s of huisgenoten hierdoor achter hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit komen. Anderen vrezen dat politie, zorgverleners of hulporganisaties onvoldoende kennis hebben van queer relaties, transgender ervaringen of de specifieke context waarin het geweld plaatsvond. Schaamte en zelfverwijt spelen eveneens een grote rol. Slachtoffers vragen zich af of zij signalen hebben gemist, niet duidelijk genoeg “nee” hebben gezegd of de situatie hadden kunnen voorkomen. Zulke vragen verschuiven de verantwoordelijkheid ten onrechte van de dader naar het slachtoffer.

Daarom is het belangrijk om hardnekkige mythen actief tegen te spreken. Mannen kunnen wel degelijk slachtoffer worden, lichamelijke opwinding betekent geen toestemming en seksueel geweld vindt niet alleen plaats tussen onbekenden. Ook lesbische relaties zijn niet vanzelf veilig en een slachtoffer hoeft zich niet te hebben verzet om duidelijk te maken dat er geen toestemming was. Toestemming moet vrijwillig, geïnformeerd en voortdurend zijn en kan op ieder moment worden ingetrokken. Wanneer omstanders, hulpverleners en de gemeenschap deze uitgangspunten serieus nemen, wordt de kans groter dat slachtoffers zichzelf herkennen, steun durven zoeken en niet langer alleen met hun ervaring blijven zitten.

In het derde en laatste deel van dit artikel kijken we naar de gevolgen van seksueel geweld, de mogelijkheden voor herstel, de beschikbare hulpverlening en de vraag wat wij als gemeenschap zelf kunnen doen om seksuele veiligheid te vergroten.